Kırgızistan’ı dünyaya açan yazar

cengiz-aytmatov-c37b7e.jpg

Pablo Neruda olmasa Şili’yi, Marquez olmasa Kolombiya’yı, Borges olmasa Arjantin’i, Kafka olmasa tevradi geleneğin edebiyata nasıl taşınabileceğini bu derece öğrenemezdik. Birçok önemli yazarı başarılı kılan şey, yerel kültürlerini, inançlarını evrensel alana taşıma becerileridir. Tıpkı Cengiz Aytmatov gibi… Aytmatov’da Tanrı Dağları’nın eteklerinde, Isık Gölü’nün çevresinde yerleşen bir milleti, Kırgızları tüm dünyaya tanıtmasıyla meşhur bir yazardır. ‘Selvi boylum al yazmalım’ başka ülkelerde sinemaya aktarılmış, Gülsarı tüm dünyanın üzerinde Kırgız töresini ve geleneğini öğrendiği bir at oluvermiştir.

Romanlarında Kırgız yaşamına dair incelikli ayrıntılara yer vermiş, eserleri 170’ten fazla dile çevrilmiştir. Cemile adlı eseri kimi edebiyatçılar tarafından ‘dünyanın en güzel aşk hikayesi’ olarak nitelenmiştir.

‘Ben s¸imdi bir arabaya bindigˆimde araba teyplerinden pop ya da rock tu¨ru¨ mu¨zik seslerini duyuyorum. Benim sevgili Danıyarım gu¨nu¨mu¨zde yas¸ıyor ve bu mu¨zikleri dinliyor olsaydı, s¸imdiki zamanın as¸k insanlarına acırdı. C¸u¨nku¨ onların yerine hazır teyp ve radyolar so¨ylu¨yor. Daniyar ic¸in yol, tu¨rku¨ydu¨; kutsal, temiz as¸kını yagˆmur gibi do¨kecek kutsal ezgilerin pınarıydı’ demiştir Cemile’de.

Aytmatov’un eserleri, Kırgız toplumuna dair parlak bir aynadır. Hatıralarında yine bir olay anlatır ki, göçmen bir toplumun yaşamı yansır cümlelere; ‘Yaz mevsimiydi. Bu¨yu¨kannem beni kendisiyle beraber yaylaya go¨tu¨rmu¨s¸tu¨. Upuzun go¨c¸ kervanı ile beraber biz de gidiyorduk. Babaannem beni ayrı bir taya bindirmis¸ti. Sanki bu go¨c¸, S¸eker Ko¨yu¨’nu¨n gelenegˆini devam ettiren en son go¨c¸ olmus¸tu… Bu¨yu¨k bu¨yu¨k Kırgız c¸adırları develere yu¨klenerek yaylaya getirilirdi. Go¨c¸u¨n kuralları olurdu. Herkes bu kurallara uymak zorundaydı. Bu go¨c¸ler benim c¸ocukluk du¨nyamda gu¨zel hatıralar bırakmıs¸tı. Evet, Kırgızlar yazın yu¨ce dagˆlara c¸adırlarını kurar, gu¨zu¨n kıs¸laklarına geri do¨nerlerdi. Biz yayladayken bir kere dis¸im c¸ok agˆrımıs¸tı… Yaylada dis¸ doktorunu nerden bulacaksın. Dis¸im gece gu¨ndu¨z agˆrıyordu. Ayımkan babaannem agˆrıyan dis¸ime ısıtılmıs¸ tas¸ basıyor, agˆzımı tuzlu suyla c¸alkalatıyor, c¸es¸itli otlardan ilac¸ yapıyordu ama fayda etmiyordu. C¸ocuklar ise her zamanki gibi masmavi go¨kyu¨zu¨nu¨n altında, yemyes¸il c¸imenlerin u¨zerinde hic¸ durmadan yalın ayak kos¸arak oynuyorlardı. Ben ise dis¸imin agˆrısı gec¸ince c¸ocuklara katılıp oynuyor, agˆrı tekrar bas¸layınca yes¸il c¸imenlerde yuvarlanarak agˆlıyordum. Ayımkan babaannem ne yapacagˆını s¸as¸ırmıs¸tı. Bir gu¨n akrabalarımızdan birini koms¸u yaylaya tabip getirmek ic¸in go¨nderdi. Ben yine yerlerde yuvarlanarak agˆlıyordum. Bir ara babaannem ‘Geliyorlar!’ dedi. Yerimden zıplayıp baktım, atlı iki adam geliyordu. Gelen adamlardan biri yas¸lı ancak hareketli birisiydi. U¨zerinde eski gibi go¨ru¨nen c¸ok tuhaf giysisi vardı. Giysilerin u¨zerine hayvan derilerinden parc¸alar dikilmis¸ti. Hemen c¸adıra girdi ve ‘C¸adırda kimse kalmasın!’ dedi. Tabip beni yorgana sardı. Bir kandil yakıp o¨nu¨me getirdi, ‘Agˆzını ac¸ıp kandile yaklas¸tır.’ dedi. Dediklerini yaptım. U¨zerime bir yorgan daha o¨rttu¨, ben karanlıkta kaldım. Tabip ise benim anlamadıgˆım bir dilden konus¸uyor, tuhaf sesler c¸ıkarıyordu. Ben onun s¸aman oldugˆunu nerden bileyim. I·stek ve dileklerini bagˆıra bagˆıra so¨ylu¨yordu. Belki bana kimse inanmayabilir ama kac¸ gu¨ndu¨r gece gu¨ndu¨z agˆrıyan dis¸lerimin agˆrısı gec¸mis¸ti.’

Bu sinematografik anlatım, Manas Destanı, Tanrı Dağları ve Isık Gölü ile tanıdığımız Kırgız toplumuna biraz daha yaklaştırır bizi. Okuyarak öğrendiklerimizi yerinde görmek, III. Dünya Göçebe Oyunları’na katılmak üzere Bişkek yolundayız. Dönüşte anlatacaklarımız eminim daha çok olacaktır.

https://www.aksam.com.tr/yazarlar/h-humeyra-sahin/kirgizistani-dunyaya-acan-yazar-c2/haber-769376



Kategoriler:Edebiyat, Genel, Köşe yazıları

Etiketler:, , ,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: