Kök boyası kültürümüz

Kök boya pamuk ve yün tekstil ürünlerine renk vermek için bitki ve böceklerden elde edilen tabiî boyaydı. Bu boyalar halk arasında “kök boya” olarak bilinir. 19. yüzyıl ortalarına kadar yaygın şekilde uygulanan bu yöntem sentetik boyar maddelerin bulunması ile önemini yitirir oldu.

kok-boyasi-nasil-yapilir_646x340.jpg

Kilimcilik ve halıcılık sanatının yapıldığı bazı bölgelerde, az da olsa, kök boyadan istifade edilmektedir. Tabiî boyacılık, tabiattaki bazı böceklerle çoğu bitkilerin kökünden, dalından, yapraklarından, çiçek ve meyvelerinden faydalanılarak yapılırdı. Bunlardan bitkilerin dalından, yapraklarından, çiçeklerinden, meyvelerinden ve böceklerin kabukları ile yapılan boyamaya çöp boya denirdi. Doğada boyar maddeli pek çok bitki vardır. Ancak hem çekici renkler, hem de ışığa, suya ve yıkanmaya karşı yüksek haslık derecesi sağlayan bitkiler ile canlılar boya maddelerinin en değerli olanlarıdır. Bu tür bitkiler ve canlılar geçmiş yüzyıllarda özel olarak yetiştirilmiş ülkeler arasında önemli bir alışveriş malı hâlini almıştır.

Kök boya: Yün boyacılığında kırmızı elde etmek için en fazla kullanılan bitki kök boyadır. Anadolu’da çok değişik isimleri vardır. Boya çili, boyalık kökü, boya pürçü, boya sarmaşığı, kuş dolaştıran otu, dil karartan, kırmızı boya, kırmızı kök, yapışkan yumurta boyası vs. gibi. Bu bitkinin uzun dalları sarmaşık gibi toprağın üzerinde uzayan veya başka bitkilerin üzerine tırmanan çalı görünüşünde olup yapraklarının alt yüzü kedidili gibi tüylüdür ve ele yapışır. Anadolu’nun hemen her yerinde yetişir. Boya için kökler kullanılır. En az üç yaşına gelmiş bitkilerin kökleri iyi sonuç verir. Bunlar ilkbahar ve sonbaharda toplanır. Taze olarak veya kurutulup öğütüldükten sonra da kullanılır.
Tarihte “Türk kırmızısı” olarak bilinen renk, kök boya kullanılarak yapılan ve haslık derecesi çok yüksek olan bir boya çeşididir. Kök boyada bulunan birçok boyar maddenin en önemlisi olan “alizarin”in sonradan sentetik olarak elde edilmesi ile boyama usullerinde önemli değişiklikler oldu. Daha sonra anilin boyaların geliştirilmesiyle kök boya kullanımı giderek azaldı.

http://www.turkiyegazetesi.com.tr/yazarlar/yetenekli-kalemler/603971.aspx



Kategoriler:Genel, Kültür, Sanat

Etiketler:, ,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: